YAZI GÖNDERMEK İÇİN ANA SAYFADA "YAZI GÖNDER" BUTONUNU TIKLAMANANIZ YETERLİDİR...    







BUGÜN 5 OCAK ADANANIN KURTULUŞ GÜNÜ
Yazar: MEHMET TANLI | Tarih: 04/01/2019 | Saat: 20:38

YILMAZ GÜNEY'İN VE  YAŞAR KEMAL'İN MEMLEKETİ ADANA ÜZERINE NOTLAR, BİLGİLER

Bu köşe yazımda sizlere doğup 17 yaşına kadar yaşadığım Yaşar ve Orhan Kemallerin, Yılmaz Güney, İnce Cumali, Asfalt Rıza, Kasım Gülek,  Sabancıların, Ruhi Su, Muzaffer İzgü,  Şener Şen, Menderes Samancılar, Aytaç Arman, Atilla Taş, Yaşar,  Mustafa Sağyaşar, Ali Şenozan, Ömer Faruk Tekbilek, Nebil Özgentürk, Ali Özgentürk,Ahmet Şık, Ömer Çelik, Hasan Şaş, Necip Memili, Ahmet Selçuk İlkan, Feridun Düzağaç, Erol Büyükburç,   Fatih Terim, Füze Selami, Kartal Yaşar, Kasap Burhan Sürer Muharrem Gülergin, Kıvanç Tatlıtuğ  ve ismini yazamadığım bir çok ünlününde hemşerisi, doğum yeri olan yada yetiştiği  bir  Coğrafyadan, Dadaloğlunun, Karacaoğlanın' da memleketi olan  Adanayı yazacağım.

Bugün 5 Ocak Adananın kurtuluş günü. 1922 de kentin Fransız İşgalci güçlerden kurtulduğu gün.

Adananın kurtuluşunda toprağa düşen yada o zaman gazi olan tüm büyüklerimizi saygı, sevgi ve hürmetle anıyorum.

Adana üzerine yazmama bu 5 Ocak kurtuluş günü ve Adanaya, Adanalılara  karşı zaman zaman belirli çevrelerce var olan ön yargıları , genellemeleri çürütme duygusu bana  vesile olmuştur diyebilirim.

Bu yazımda elbette biraz Adananın sosyolojik, kültürel, etnik yapısına, tarihinede değineceğim .

Adana Seyhan nehri kıyısına kurulan, Türkiyenin tam güneyinde bulunan Doğu Akdenizin en büyük ili  ve 2,5 Milyon nüfusa sahip çok kültürlü bir Metropol.

Adana sadece enteresan yaşam biçimi, iklimi, kültür mozaiği, ünlüleriyle değil her biri birbirinden güzel yemekleriyle, zengin  Mutfağıylada çok meşhur bir Gurme kent.

Adana zaman zaman her ne kadar  sarı Basının üçüncü sayfalarındaki cinayet haberleri ve bazende Ulusal TV Kanallarında Adliyesindeki olaylar yada sosyal medyadaki kötü paylaşımlar nedeniyle gündeme negatif gelsede gerçekler çok farklıdır.

Adana- Çukurova bölgesi tarihi 3000 yıl öncesine giden,  tarihteki adı Kilikya olan  bir kültür , festivaller şehridir.

Adana çok zengin tarihinde 10 Medeniyet, 18 devlet, Beylik ve Krallıklar olan müstesna bir Coğrafya.

Hititlerin etkisinde kalan Fenikeliler  tarım ve bitki tanrılarının ismi olan Adonis' i çok verimli topraklarından dolayı Adana' ya isim olarak vermişlerdir. İsim ordan geliyor yani.

Biz küçükken Adanada ''toprağa baston eksen yetişir, yeşerir ''derlerdi.

Adana özellikle 60 lı ve 70 li yıllarda çok zengin ile çok yoksulun yan yana yaşadığı bir kentti.

Öyleki bir yanda yüzlerce, binlerce dönümlük uçsuz, bucaksız sulu aluvyonlu verimli arazisinde tarım yapan , eski yeşilçam filmlerine konu olan zengin (şalvarlı) Ağalar, diğer yandan Güneydoğudaki Kürt İllerinden, Orta Anadoludan gelip yazın o çatır sıcağında 50 derecenin üzerinde bir sıcakta pamuk toplayan genci, yaşlısıyla mevsimlik Kürt ve Kürt olmayan Irgatlar.

Adana tam bir Proleter şehridir. 70 li yıllarda çoğu Sabancı ailesine ait bünyesinde binlerce işci çalıştıran dev Fabrikaların yanısıra, Sümerbank, Milli Mensucat, Çukurova , Çukobirlik, Çıçır ve Tekstil Fabrikaları bulunan bir  tarım ve sanayii şehridir.

Adanada dev narenciye bahçeleri, plantajlar bulunur. Portakal ağaçları çiçek açtığında yanından geçerken kendinizi bir Parfümeride sanarsınız. Dehşet güzel kokar.

Adana 1980 de 12 Eylül  faşit darbe öncesi çok büyük çatışmaların yaşandığı, insanların öldüğü ama Solunda en güçlü olduğu bir İllerimizden biriydi.


Adana-Çukurova hemen hemen  tüm tarım ürünlerinin yetiştiği çok verimli toprakları,  coğrafi ve iklimsel konumu nedeniyle çok eskilerde başlayan bir göçe kapılarını açmıştır.

Farklı uluslar ve kültürler her dönemde Adanayı yurt edinmiş ve şu an varolan Çukurova kültür Mozaiğini oluşturmuşlardır.

Adana farklı kültürlerin bir sentezi, toplamıdır. Farklı uygarlıklara ev sahipliği yapmış toprağımızda Hitit kültürünün ağırlıklı olarak damgasını vurduğu söylenir.

Elbette diğer kültürlerde Adananın tarih içerindeki gelişen kültürünü zenginleştirmişlerdir.

Adanada geçmişte 10 farklı uygarlığın yaşadığı yazılı kaynaklardan, tarihi kalıntılardan, eserlerden ispatlanmıştır.

Adana halkı eskilerde ağırlıklı olarak göçebe, Türkmen ve Yörük aşiretlerinden şimdi bu etnisitelere ek olarak  Arap ( Nusayri) kökenliler ile Kürtler-Zazalardan oluşur.

Bu insanların çoğu  geçmişte düz ovadan yani şehirden çok  şehrin kuzeyinde bir duvar gibi duran bölgeyi soğuklardan koruyan Toroslarda yaşamıştır.
 

Ama Adana' da Balkanlardan gelen Muhacirler, Giritliler, Çerkezlerde yaşar. Az da olsa Ermeni ,Süryani ve Hristiyan Musevi Adanalılarda yaşardı eskiden şimdi onlardan ne kadarı kaldı hiç bilmiyorum.

Biz çocukken, küçükken mahallemiz Tepebağda Yaşar Kemalin, Sakıp Sabancınında okuduğu tarihi Tepebağ Ortaokulunun  tam arkasında Marie' nin Konağı vardı. Bayramda el öpmeye gidenlere en çok bayram harçlığı veren Ermeni komşularımızdı onlar.

Onlarında birden sessiz sedasız Fransaya, Amerikaya, Kanadaya göç ettiklerini, taşındıklarını çok iyi hatırlıyorum. Mahalleli çok üzülmüştü bu ani göçe o zaman. Adana tarihte önemli eski bir Ermeni kentiymiş, Onların bu şekilde gitmesi, topraklarından kopması çok üzücü bir olaydır.

Az önce yukarda belirttiğim gibi 19.yüzyılda tarımda ve sanayileşmedeki ilerlemeler  nedeniyle insanlar kırsaldan şehre inmişlerdir bu da kültürel yaşamda önemli değişikliklere neden olmuştur.

Yörede var olan yayla, deniz ve ova kültürünün karışımı ile yeni bir Adana kent kültürü ortaya çıkmıştır.

Adanada bunca farklı dilleri konuşan inancı yaşayan insanlar kışkırtılmadıkları zaman günümüze kadar barış içinde birlikte yaşamışlardır.

Başlangıçta her ne kadar yeni göç edenler ağırlıklı olarak şu an daha az hizmet götürülen E-5 yolunun güneyindekieski adanadaki  varoşlarda, gecekondularda yaşasalarda öyle kitlesel bir çatışma, nefret, kin, husumet girmemiştir insanların aralarına.

Bunda Adanalıların hoşgörülü kültürü, karma evilikler ve ortak kader önemli rol oynamıştır diye düşünüyorum.

Adana güneşi, havası, suyu Denizi, Gölü, Irmağı, Kanalları Toroslardaki yaylaları ile müthiş bir Turizm potansiyeline sahip ama bundan fazla faydalanamayan bir şehir.

Bunu anlamak mümkün değil.

Günümüzde Adana kültüründe geçmişte farklı Kültürlerin Yöremizdeki bıraktığı İzleri görmemek mümkün değil.

Adanada bugün aralarında Etnoğrafya , Arkeoloji müzeleri, Atatürk Bilim Kültür Merkezi, Anıtlar Müdürlüğü, Adana Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Müdürlüğü, Devlet Güzel Sanatlar Galerisi, Halk Kütüphaneleri gibi bir çok kültür kuruluşu bulunmaktadır.*

Çok gezilecek, görülecek yer var. Seyhan Nehri üzerinde bundan bin yıl önce yapılan tarihi Taş köprüyü,  İl Merkezinde özelliklede mahallemiz Tepebağda, Kayalıbağdaki Adana evlerini, Büyük Saati, Bebekli Kiliseyi, Seyhan Barajı Gölünü görmenizi tavsiye ederim.

Yine Ceyhan yolu üzerindeki Misiste bir  Mozaik Müzesi bulunmaktadır.
Bu mozaiklerin ortaya çıkartılmasında Alman Arkeologları Prof. Bossert ve Dr. Sudwing Budde yardımcı olmuşlardır.

Yakın geçmişimizde Türkiyenin sanat, yazım ve kültür hayatına önemli eserler kazandıran iki efsane isim, kültür adamı Yaşar Kemal ve Yılmaz Güneyde aileleri Vandan, Urfadan göç eden iki Kürt ve Zaza kökenli Adana evladı  insanıdır.

Türk Sinemasının yüz akı, onuru Yılmaz Güney' i Adanada sağcısı, solcusu sevmeyen yoktur. .

Yaşar Kemal' e dünyaca ünlü ' 'İnce Memed '' Romanı yazdıran coğrafya Adana'dır. Yılmaz Güney sinemacılığa Adanada başlamıştır. Onlara bu kültürel kimliklerini veren, ilham kaynakları  Adana kültürü, bilinci, kimliğidir.

Adanayı özel kılan çok şey var aslında onlardan bir kaçı ise Adanaya has özel cisim, nesne Terimleri, Portakal Çiçeği Karnavalı, Rakı Günü, Adana Film Festivali, Adana Lezzet Festivali, 1,5 Acılı Kebabı, Şırdanı, Sıkması, İçli Köftesi Bicisi, Şalgamı, Karakuş, Taş Kadayıfı, Halka tatlısıdır.

Adana insanı harbidir, merttir, delikanlıdır, haksızlığa anında tepki gösterir, yeri gelince son derece romantik yeri gelincede manyaktır, psikopattır ama candandır, hayat doludur, zevkine düşkündür ve paylaşmayı sever. 

Adanadan bahsederken Adanademirspor ve Adanasporu  unutmamamız gerekiyor.

Özellikle taraftarı olduğum  Adanademirsporun ''Mavişimşekler '' adlı  Chenin resmini, Nazımın şiirlerini Pankartlarına asan , yazan, Çav Bellayı şimdide Müslüm Babanın parçalarını koro halinde  seslendiren müthiş taraftar grubunu Demirsporun maçlarına gidip görmeniz gerekiyor.

90 dakika durmaksızın tezahürat , kar kış demeden gidilen deplasman maçları ve 25 yıllık Süper Lig özleminden olsa gerek bu sevda. Adanademirspor Türkiyenin Schalke 04 ü, Borussia Dortmund' udur.

Adananın belkide tek sıkıntılı yanı özellikle dışardan şehre ziyarete gelenler için nemli ve bunaltıcı sıcağıdır.

Her güzelin bir kusuru olurmuş ama.

Bu nedenle bu kadar övgüden sonra sıcağa dayanamayan ama Adanayı merak edip gezip, görmeye, ziyarete gideceklere küçük bir tavsiyem olacak:  Mümkünse Temmuz, Ağustos, Eylülde değilde Mart, Nisan, Mayıs yada Ekim, Kasım aylarında şehri ziyaret etmeleridir. Adananın tadını çıkarmak için Bahar aylarında gidilmesi daha isabetli olacaktır.

Çünkü yazın Adana çok sıcaktır. Biz Adanalılar bazen ''Adana Güneşten kopan bir gezegendir''  diye boşuna dövünmeyiz.

Kar yağmayan, insanları gibi sıcak bir kent olan Adanaya pek nadirse olsa  kar yağdığında yakılan Türkünün '' Adanaya kar yağmış,  kar altında gül kalmış'' olan güzel ilk dizesiyle yazımı noktalıyorum .

Aşk ile

Mehmet Tanlı



[ Yorum Ekle ]    [ Yorumları Oku (0) ]    [ Yazıyı Öner ]    [ ^ Başa Dön ]    [ Yazdır ]




  • What GM's layoffs reveal about the digitalization of the auto industry
    16/12/2018
    ABD'de otomotiv endüstrisinde yaşanan işten çıkarmalar meslek insanlarından beklenen>>

  • HADİ LAN! SANA MI SORUCAM...
    30/09/2017
    Sağlık Bakanı açık oy kullandı Uyarılara sert tepki gösterdi KÜFÜR ETTİ...Anayasa >>

  • BUNU KİM KONUŞTURUYOR?
    17/07/2017
    SUÇ ÖRGÜTÜ LİDERİ OLDUĞU AÇIKÇA BİLİNEN, GAZETE HABERİNDE DAHİ ÖYLE BİLDİRİLEN BUNA KİM,>>

  • CHP'Lİ VEKİL HAKKINDA 'LAİKLİK BİLDİRİSİ' DAĞITTIĞI GEREKÇESİYLE FEZLEKE
    05/07/2017
    CHP Mersin Milletvekili Aytuğ Atıcı hakkında, geçen yıl dağıttığı "Laikliği Kazanacağız">>

  • YALLAH ARABİSTAN'A
    01/07/2017
    http://www.hurriyet.com.tr/yazarlar/ahmet-hakan/ulkedeki-adaletsizligin-nedenini-acikliyor>>

  • AKP Yöneticisinden Kılıçdaroğlu'na Tekbirli Ölüm Tehdidi
    22.06.2017
    İzmir Karabağlar Belediyesi AKP'li meclis üyesi Emrullah Kavuz, bir video yayınlayarak,>>

  • UYUŞTURUCU SATICISI DİYE HEMEN DAMGALADILAR...
    23/06/2017
    Uyuşturucu satıcısı olduğu iddiasıyla gözaltına alınan 'Enayi' dövmeli adam konuştu. >>

  • ADANA EMNİYET MÜDÜRLÜĞÜ, ŞEHRİN SOKAKLARINDAKİ AKSİYONU EKRANLARA TAŞIYOR: ''MOBESE 01'' YAKINDA NETFLİX'DE...
    19/06/2017
    Aksiyon ve macera dolu sokaklarıyla ünlü Adana'da Emniyet Müdürlüğü önemli bir projeye>>

  • DİYANETTEN "Haram yolla elde edilen kazançla yapılan hac geçerli midir" SORUSUNA ŞAŞIRTAN CEVAP
    02 Haziran 2017 Cuma
    Aşağıda ayrıntılarını okuyacağınız haber benim açımdan çok aydınlatıcı oldu. Diyanet>>

Devam >>