YAZI GÖNDERMEK İÇİN ANA SAYFADA "YAZI GÖNDER" BUTONUNU TIKLAMANANIZ YETERLİDİR...    







TÜRK EKONOMİSİ NASIL DÜZELİR?-BİR DENEME
Yazar: KORAL ÇEPNİ | Tarih: 04/11/2018 | Saat: 21:42

Koral Çepni

                                  TÜRK EKONOMİSİ NASIL DÜZELİR-BİR DENEME      

             Osmanlı’dan başlayıp,  ilk 30 yılı hariç Türkiye Cumhuriyeti boyunca süregelen cari açık en büyük uzun vadeli sorunumuz olarak görünürken, kısa vadeli en büyük sorunumuz ise bu günlerde enflasyon olarak ortaya çıkmaktadır. Ekonomik büyüme ve işsizlik bu iki sorunun kanımca dolaylı sonuçlarıdır.

             İşin ithalat tarafında altın ithalatını bir kenara bırakacak olursak enerji ithalatı cari açıkta en fazla canımızı acıtan öğe olarak belirmektedir. Ekonomimiz küçülse bile cari açık enerji ithalatı olarak varlığını sürdürmektedir. Kısa vadede enerji ithalatında bir çözüm göremiyorum. Ancak uzun vadede yenilenebilir enerji teknolojilerini geliştirip, bunları uygulamaya sokarak cari açığa bir dereceye kadar çözüm ürete biliriz. Gerekli olan destek kamuoyu tarafından bu güne kadar ne işe yaradığı anlaşılamayan Varlık Fonundan gelebilir. Ayrıca üretilen teknolojilerin uzun vadede ihracatı da mümkün olup, cari açığın azaltılmasına bir de buradan katkı verebilir. Nedeni açıklanmaya muhtaç olarak burada çok geç kaldık. Hidroelektrik yatırımları-çevreyi de düşünerek-ayrıca değerlendirmelidir.

             İşin diğer önemli bir tarafı elbette ihracattır. Son 2 ayda dış ticaret açığındaki gerileme ekonominin ciddi bir şekilde yavaşlamasından ve gerileyen üretim için gerekli ham maddelerin stoklardan karşılanmasıyla gerçekleşmiştir. Türkiye’nin daha uzun bir süre katma değeri yüksek malları üretip ihraç edemeyeceği varsayımından çıkarsak, TL’nin değerini düşük tutmakta fayda vardır. Satılan harcıalem mallar gittikçe artan bir küresel rekabete girmektedir ve burada TL’nin değeri sonuçta küresel fiyat üzerinde belirleyici olmaktadır. Aslında bugün yaşadığımız sanayide ara malında ithalata muhtaç olmamız 2003-2010 arasında TL’nin yabancı paralar karşısında enflasyondan arındırıldıktan sonra sürekli olarak değer kazanmasından kaynaklanmaktadır(bakınız: Erinç Yeldan). Yüksek değerli TL ile ithalat daha ucuza gelmeye başlamıştır. Gerekli modernizasyonu gafil avlanıp zamanında yapamayan işletmeler yeniden yapılandırılıp, desteklenecekleri yerde iflasa itilmişler, Türkiye’de sanayinin içi boşaltılmıştır. Önümüzdeki dönemde aynı hataya düşmemeli, inşaat ve prestij projeleri yerine sanayi üretimi ve ihracat desteklenmelidir. Türkiye’nin gerekli altyapı ve insan kaynaklarından yoksun olması nedeniyle-istisnalar hariç-ARGE faaliyetlerinden ben bir katkı bekleyemiyorum. Ancak işletmelere küresel rekabette mevzi kazandıracak verimlilik artışlarına odaklanmalarını sağlayacak destekler ve teşvikler sağlanabilir. TL’nin değerinin düşük kalması için faizler de düşük kalmalıdır. Ancak bunun için önce enflasyon düşürülmelidir. Enflasyon da üretim ve verimlilik artışıyla düşürülebilir; sadece sanayide değil, tarımda da mutlaka üretim ve verimlilik arttırılmalıdır. Tarım bugünden daha fazla desteklenmeli, kullanılmayan tüm hazine arazileri azami teşvik ve destek ile işletmeye açılmalıdır. Tarım girdileri üzerindeki aşırı vergiler sıfırlanmalıdır. Artan tarımsal üretim ithalatı düşüreceği gibi, ek ihracat olanakları da yaratacaktır.

             Bir başka cari açığı azaltmanın yolu herkesin bildiği gibi net turizm gelirlerini arttırmaktır. Bunun için turizm tüm yıla yayılmalıdır. Henüz özellikle batının keşfetmediği Güneydoğu, Doğu, Karadeniz ve Hatay-Silifke arası için yeni projeler üretilip, gerekirse bu bölgelerdeki yatırımların Varlık Fonundan desteklenmesi sağlanmalıdır. Adı geçen bölgelerde alt yapı yatırımları başta yollar olmak üzere eksiktir. Güvenliğin sorun olmaması ön şarttır.

             Dövizle borçlanmanın yasaklanması yanlıştır, serbest piyasa kurallarına aykırıdır. Yapılacak şey döviz geliri olmayan şirketlerin yabancı parayla borçlanması halinde borcunun riskini koruma altına almasıdır (“hedge” edilmesi). Türkiye’nin taze paraya ihtiyacı vardır. 19 Ekim’de sona eren haftada TCMB net döviz rezervleri 24,2 Milyar USD’a düşmüştür. İhracatta yakın zamanda sürekli fazla verip, borçlarımızı azaltıp, Merkez bankası rezervlerini arttırmamız mümkün olmayacağına göre taze para bulamaz isek sürekli borçlarımızı ödemede bir sorun korkusuyla yaşayacağız. Bankaların sendikasyon kredilerini geri çevirememeleri, büyük ithalatçı şirketlerin borçlarını ödeyememeleri küresel finans piyasalarında olumsuz bir tetiklemeye yol açabilecektir. Taze para bulmak için IMF’e gidilmeyecek ise bu paranın başka yerden bulunması gerekir. İhtiyaç duyulan rakam kanımca en az 50 Milyar USD’dır(Hiç olmazsa 5-6 aylık ithalatı karşılayacak net rezerv için).  İyi ilişkilerin gelişmesi halinde bu rakam parça parça AB’den, Körfez’den ve Uzak Doğu’dan bulunabilir mi, bakılmalıdır. Pakistan örneğin Suudi Arabistan’dan 6 MilyarUSD bu tip bir katkı almıştır. Çin’den de benzer bir talepte bulunmuştur.  

             TCMB TL’nin değerli hale gelmemesini veya çok düşük olmamasını yönetebilmelidir. Kısacası önerilen serbest piyasa koşullarına bırakılmış bir TL değil, yönetilen(managed) bir TL’dir. Bunun için de Türkiye’de nötr faiz oranı(neutral rate of interest) belirlenmelidir. Bu oran bilindiği gibi ne ekonomiyi durgunluğa itecek, ne de aşırı ısınmaya yol açacak faiz oranıdır. Türkiye için ise bir başka  anlamı TL’yi ne aşırı değersiz, ne de aşırı değerli bir konuma itecek rakamdır. Nötr faiz oranı zaman içinde değişebilir. Ancak enflasyonu düşürdükten, zaman içinde cari açığı bir yere indirdikten sonra sürdürülebilir bir oranda büyüyebilmek için nötr faiz oranı üzerinde çalışılmalıdır.    

04 Kasım 2018   



[ Yorum Ekle ]    [ Yorumları Oku (0) ]    [ Yazıyı Öner ]    [ ^ Başa Dön ]    [ Yazdır ]




  • HADİ LAN! SANA MI SORUCAM...
    30/09/2017
    Sağlık Bakanı açık oy kullandı Uyarılara sert tepki gösterdi KÜFÜR ETTİ...Anayasa >>

  • BUNU KİM KONUŞTURUYOR?
    17/07/2017
    SUÇ ÖRGÜTÜ LİDERİ OLDUĞU AÇIKÇA BİLİNEN, GAZETE HABERİNDE DAHİ ÖYLE BİLDİRİLEN BUNA KİM,>>

  • CHP'Lİ VEKİL HAKKINDA 'LAİKLİK BİLDİRİSİ' DAĞITTIĞI GEREKÇESİYLE FEZLEKE
    05/07/2017
    CHP Mersin Milletvekili Aytuğ Atıcı hakkında, geçen yıl dağıttığı "Laikliği Kazanacağız">>

  • YALLAH ARABİSTAN'A
    01/07/2017
    http://www.hurriyet.com.tr/yazarlar/ahmet-hakan/ulkedeki-adaletsizligin-nedenini-acikliyor>>

  • AKP Yöneticisinden Kılıçdaroğlu'na Tekbirli Ölüm Tehdidi
    22.06.2017
    İzmir Karabağlar Belediyesi AKP'li meclis üyesi Emrullah Kavuz, bir video yayınlayarak,>>

  • UYUŞTURUCU SATICISI DİYE HEMEN DAMGALADILAR...
    23/06/2017
    Uyuşturucu satıcısı olduğu iddiasıyla gözaltına alınan 'Enayi' dövmeli adam konuştu. >>

  • ADANA EMNİYET MÜDÜRLÜĞÜ, ŞEHRİN SOKAKLARINDAKİ AKSİYONU EKRANLARA TAŞIYOR: ''MOBESE 01'' YAKINDA NETFLİX'DE...
    19/06/2017
    Aksiyon ve macera dolu sokaklarıyla ünlü Adana'da Emniyet Müdürlüğü önemli bir projeye>>

  • DİYANETTEN "Haram yolla elde edilen kazançla yapılan hac geçerli midir" SORUSUNA ŞAŞIRTAN CEVAP
    02 Haziran 2017 Cuma
    Aşağıda ayrıntılarını okuyacağınız haber benim açımdan çok aydınlatıcı oldu. Diyanet>>

  • ÇAY ÜRETCİSİ KENDİ ÇAYLAĞINDA İŞÇİ HALİNE GELDİ
    14/05/2017
    TÜRKİYE CUMHURİYETİ DEVLETİNDE      AFYONU YASAKLATTILAR >>

Devam >>