YAZI GÖNDERMEK İÇİN ANA SAYFADA "YAZI GÖNDER" BUTONUNU TIKLAMANANIZ YETERLİDİR...    







DUYARLI YURTTAŞ

TÜRKİYE’DE ELEKTRİĞİN KISACIK BİR TARİHİ
Yazar: MEHMET ALİ SULUTAŞ | Tarih: 24/09/2013 | Saat: 07:18

Her yerleşim yerimizin belirgin özellik ve gözellikleri vardır da konumuz olan özellik tek bir yerde vardır: TARSUS. Kulakları çınlasın, 22 yıl kadar önce Tarsus Kaymakamı olan Ali Ülgen söylerdi, hem de sıkça, “Tarsus’ta yaşamak, Tarsusluluk bir ayrıcalıktır!..” diye.

            “Dünya Kenti” diyebileceğimiz Tarsus’a da yetişebiliyordum, “Her taşın altında Sulutaş var!..” dendiği yıllarda. Tarsus Belediye Başkanlığında 20. Altın yılını yaşa(t)makta olan Burhanettin Kocamaz o yıllarda yeni Başkan seçilmiş; deneyimsizdi, toydu, kent sorunu çoktu, kendimin de içinde bulunduğu kimi kişiler Başkanı yeriyorduk. Benimkisi kuru yermek değildi, olması gerekenleri de sıralardım. Kaymakamla birlikte Başkan, çıkışlarımızı hoş karşıladı, söz dinledi ortaya koyduğu hizmetlerle ilgi çekti, üst üste Başkan seçilmeyi başardı. Yetmedi, yeni Büyükşehir kapsamı içinde Mersin Belediye Başkanlığına da MHP’den aday adayı olduğunu ilk açıklayan da o oldu. Sadece açıklamakla kalmadı, yapması gerekenleri de fazlasıyla yaptı, yapmakta. Becerikli çalışma arkadaşlarının katkısını da anmak gerekir...

            Olağan hizmetleri yanında, bilinçli bir kültür-sanat adamı olduğunu da ortaya koydu. “Tarsus, Ashab-ı Kehf Mağarası, St. Paul Kilisesi,-Kuyusu, Daniyal Peygamber, Bilal-i Habeş Mescidi, Tarsus Evleri, Tarsus Parkı, Yüzme Havuzu, Nusret Mayın Cemisi, Devlet Parkı gibi özellik ve güzellikleriyle dikkat çeken yerleşim birimlerimizin başında geliyor.” Tarsus, zamanında, Kilikya­ Kıralı Syennessis’in de yönetim merkeziydi.

Romalılar zamanında ortaya çıkan Tarsus, sekiz bin yıllık geçmişiyle, 300+ bin nüfusla yarım milyonluk kapsama alanını kotarmakta. 60 dolayında ilden büyük, kabuğuna sığmayan, ekseni Tarsus-Silifke iken bir yıl sonra Tarsus-Anamur eksenine dönüşecek olan ilçe bir ilki de omuzlamaktadır: Türkiye’nin ilk elektrik enerjisi üreten ilçe olma özelliğini…

“Elektrik enerjisinin ilk üretimi hakkında merak ettiğim, bu eski jeneratörlerin akıbeti idi ve Tarsus’ta bir köşede atılmış vaziyette bulmayı ümit ediyordum. Belediye'den emekli bir kişi, Tarsus’tan sökülen eski bir jeneratörün ihale yoluyla satıldığını söyledi.. (…) Kızılırmak kenarındaki Osmancık kazasından Derindere ailesi, 1958’de Tarsus’ta yaşanan sel felaketinden sonra sökülen bu jeneratörü 1964 yılında satın almış. 250 kVA gücündeki bu jeneratörü aile tamir ettirmiş ve Kızılırmak kıyısına kurmuş...”

Türkiye'de ilk elektrik enerjisi, 1902’de Tarsus'ta II.Abdülhamid sayesinde kurulan bir hidroelektrik santralile üretilmeye ve kullanılmaya başlanmış. O dönemde, Tarsus Belediyesi' nde çalışan Avusturyalı Dörfler tarafından, Berdan Irmağı/Çayı, Bentbaşı mevkiinde kurulan hidroelektrik santralından, su değirmeni milinin transmisyon kayışı ile 2 kW'lık bir dinamoyu bağlanmasıyla, 15 Eylül 1902’de Tarsus'a elektrik sağlandı.

Üretilen elektrik enerjisiyle Tarsus'un sokakları aydınlatıldı. Elektrikle aydınlanan ilk konutlar da Müftüzade Sadık (Eliyeşil) Paşa ile Sorgu Hakimi Yakup Efendinin evleri oldu. 14 Şubat 1914’te ilk elektrik üretim tesisi olarak İstanbul Silahtarağa Termik Santralı hizmete girmiştir. Bu tesis, ekonomik ömrünü tamamladığı 1983 yılına kadar hizmet vermiştir.

1930'lara kadar Türkiye'deki elektrik çalışmaları, yabancı işletmelerin elinde olan küçük yerel santraller ve onların beslediği birbirlerinden ayrı yerel dağıtım şebekelerinin işletilmesi şeklinde olmuştur. 1939’da yabancı şirketlere verilen imtiyazlar devletleştirilerek genellikle dağıtım hizmetleri belediyelere devredilmiştir. 1923’te kurulu güç 33 MW ve yıllık üretim 45 milyon KWh iken; 1935’e gelindiğinde, kurulu güç 126,2 MW, üretim ise 213 milyon kWh, elektriklenmiş il sayısı 43'tür. 1933’te Kanun ile İller Bankası kuruldu.

1935’te, Etibank’ın 3 ana işlevinden biri elektrik işletmeciliği olarak düzenlenmiştir. Aynı yıl, Kanun ile Maden Tetkik Arama(MTA), Elektrik İşleri Etüd İdaresi (EİEİ) kurulmuşlardır. 1954’te Devlet Su İşleri (DSİ) kurulana kadar hidroelektrik tesis dahil tüm üretim ve dağıtım Etibank önderliğinde bu kuruluşların katkılarıyla yürütülmüş, küçük kapasiteli dizel, hidrolik santraller ve birçok sanayi kuruluşunun ve belediyelerin işlettiği dizel santraller ile şehirlerin elektrik ihtiyaçları karşılanmaya çalışılmıştır.

            1948’de, Silahtarağa Termik Santralı’ndan o güne en büyük tesis olan Zonguldak'daki Çatalağzı Termik Santralı devreye girmiş ve 1952’de 154 kV'luk bir Enerji nakil hattı ile İstanbul'a elektrik takviyesi yapılmıştır. Bu Enerji nakil hattı, ulusal enerji sisteminin de (Enterkonnekte sistem) başlangıcını oluşturmuştur. 1950’'lerde, Türkiye'nin kurulu gücü 407.8 MW, yıllık üretim ise 500 milyon kWh'a ulaşmıştır. 1956’da 3 önemli tesis ulusal elektrik sistemine bağlanmıştır: Adana, Seyhan Barajı ve HES, Ankara, Sarıyar barajı ve HES ile Kütahya, Tunçbilek Termik Santralı'dır. Türkiye Cumhuriyeti tarihinin en büyük elektrik projesi Atatürk Barajı 2400 MW gücündedir. 1958’de Nazilli, Kemer Barajı ve HES, 1959’da  Kırşehir, Hirfanlı Barajı ve HES, 1960’ta Manisa, Demirköprü Barajı ve HES hidroelektrik tesislerdir. 1970’te Türkiye Elektrik Kurumu (TEK) kurulmuş, Belediyeler ve İller Bankası dışında bütünlük sağlanmış, bazı istisnalar dışında üretim, iletim ve dağıtım tesislerinin yapım ve işletilmesiyle elektrik sektörünün planlanması tekel statüsüyle TEK'e verilmiştir. Bu tarihte de kurulu güç 2234.9 MW, üretim ise 8 milyar 623 milyon kWh seviyelerine yükselmiş, ilk 380 kV "Enerji Nakil Hattı" sisteme alınmıştır. 1970’te elektriklenmiş köy sayısı % 7'ye ulaşmıştı. 1972’de, Türkiye’nin o güne kadarki en büyük baraj ve HES'i olan Eskişehir’deki  300 MW gücündeki Gökçekaya Barajı ve HES ile yine en büyük Seyitömer Termik Santralı devreye alınmıştır. 1975’te Fırat Nehri üzerindeki Keban Barajı, 1330 MW'lık kapasitesiyle o yıla kadar kurulan tüm barajlı santrallerin toplamından daha büyük kurulu güce sahipti.

            Türkiye, kurulu gücü 1980’de 5118.7MW'a, üretimi ise 23 milyar 275 milyon kWh aşamasına ulaşmıştır. 1982’de belediye/birliklerin elindeki elektrik tesisleri TEK'e devredildi. Bundan sonra enerjinin üretimi, dağıtımı ve satışları TEK tarafından yapılması sağlanmıştır. Bu dönemde de Türkiye'nin kurulu gücü 6638.6 MW, üretimi ise 26 milyar 552 milyon kWh olarak gerçekleşmiş, elektriklenmiş köy sayısı da % 61'e ulaşmıştır. Bu arada bir de Çayırhan Termik Santrali yapıldı: 300MW 2 ünite, 2000’dfe 2 birim daha üretime geçmiştir. Elektrik, doğalgaz, petrol gibi ithal edilmiyor. Yılda 200 milyar kilovat saat üretilen enerjinin devlete maliyeti 17 milyar TL, halka 76 milyar TL’ye (maliyetin 4,5 katına) satılıyor.

Kaynak: Vikipedi Özgür Ansiklopedi, “Türkiye'de Elektriğin Tarihi”.
Prof. Dr. Hamit Serbest, ÇÜ,  “Türkiye’de Elektrik Enerjisi Üretiminin İlk Yılları”.
Gazeteci Uğur Pişmanlık, “Türkiye’de İlk Elektrik: Tarsus ve Barajları” derleme kitabı.



[ Yorum Ekle ]    [ Yorumları Oku (0) ]    [ Yazıyı Öner ]    [ ^ Başa Dön ]    [ Yazdır ]




  • HADİ LAN! SANA MI SORUCAM...
    30/09/2017
    Sağlık Bakanı açık oy kullandı Uyarılara sert tepki gösterdi KÜFÜR ETTİ...Anayasa >>

  • BUNU KİM KONUŞTURUYOR?
    17/07/2017
    SUÇ ÖRGÜTÜ LİDERİ OLDUĞU AÇIKÇA BİLİNEN, GAZETE HABERİNDE DAHİ ÖYLE BİLDİRİLEN BUNA KİM,>>

  • CHP'Lİ VEKİL HAKKINDA 'LAİKLİK BİLDİRİSİ' DAĞITTIĞI GEREKÇESİYLE FEZLEKE
    05/07/2017
    CHP Mersin Milletvekili Aytuğ Atıcı hakkında, geçen yıl dağıttığı "Laikliği Kazanacağız">>

  • YALLAH ARABİSTAN'A
    01/07/2017
    http://www.hurriyet.com.tr/yazarlar/ahmet-hakan/ulkedeki-adaletsizligin-nedenini-acikliyor>>

  • AKP Yöneticisinden Kılıçdaroğlu'na Tekbirli Ölüm Tehdidi
    22.06.2017
    İzmir Karabağlar Belediyesi AKP'li meclis üyesi Emrullah Kavuz, bir video yayınlayarak,>>

  • UYUŞTURUCU SATICISI DİYE HEMEN DAMGALADILAR...
    23/06/2017
    Uyuşturucu satıcısı olduğu iddiasıyla gözaltına alınan 'Enayi' dövmeli adam konuştu. >>

  • ADANA EMNİYET MÜDÜRLÜĞÜ, ŞEHRİN SOKAKLARINDAKİ AKSİYONU EKRANLARA TAŞIYOR: ''MOBESE 01'' YAKINDA NETFLİX'DE...
    19/06/2017
    Aksiyon ve macera dolu sokaklarıyla ünlü Adana'da Emniyet Müdürlüğü önemli bir projeye>>

  • DİYANETTEN "Haram yolla elde edilen kazançla yapılan hac geçerli midir" SORUSUNA ŞAŞIRTAN CEVAP
    02 Haziran 2017 Cuma
    Aşağıda ayrıntılarını okuyacağınız haber benim açımdan çok aydınlatıcı oldu. Diyanet>>

  • ÇAY ÜRETCİSİ KENDİ ÇAYLAĞINDA İŞÇİ HALİNE GELDİ
    14/05/2017
    TÜRKİYE CUMHURİYETİ DEVLETİNDE      AFYONU YASAKLATTILAR >>

Devam >>