YAZI GÖNDERMEK İÇİN ANA SAYFADA "YAZI GÖNDER" BUTONUNU TIKLAMANANIZ YETERLİDİR...    







MENTORLUK ÜLKEMİZİ ORTA GELİR TUZAĞINDAN KURTARIR MI?
Yazar: HAMİT SERBEST | Tarih: 28/01/2017 | Saat: 14:47

Prof. Dr. A. Hamit Serbest
Elektrik-Elektronik Mühendisliği Bölümü,
Mühendislik-Mimarlık Fakültesi, Çukurova Üniversitesi, Adana

Giriş

Başlıktaki soruya “evet” demek çok iddialı olur. Ama soru “sanayimizin katma değeri yüksek ürün üretmesini sağlar mı” şeklinde olursa buna belirli koşullar altında olumlu yanıt verilebilir. Diğer taraftan; bu amaçla ülkemizde geniş bir yelpazede çok çeşitli hibe destekler verilirken “mentorluk bu ekosisteme ne katacaktır” sorusuna da hazırlıklı olmak gerek.

İki Bölüm olarak hazırladığım bu yazının ilk bölümünde, mentorluk kavramının sanayimizin daha yüksek katma değerli ürünler üretebilmesine nasıl destek olabileceğini, ikinci bölümünde ise, ülkemizdeki Ar-Ge ve inovasyon kültürüne uygun mentorluk süreçlerinin nasıl olması gerektiğini,  kendi bakış açımdan tartışacağım.

Ülkemizde Mentorluk Kavramı ve Son Yıllardaki Gelişmeler

Mentorluk kavramı, TÜBİTAK’ın 1601 – Yenı̇lı̇k ve Gı̇rişimcilik Alanlarında Kapası̇te Artırılmasına Yönelı̇k Destek Programı kapsamında 06 Aralık 2013 tarihinde yaptığı 1601-2013-2 “Mentörlük Mekanizması Geliştirilmesi ve Uygulanması Çağrısı” ve  23 Mart 2015 tarihindeki 1601-2015-3 “Mentor Eğiticisi Çağrısı” ile ülkemiz gündemine girdi.

İlk çağrıya başvuran 30 kuruluş arasından aşağıdaki altı kuruluş

1    Adana ÜSAM

2    ABİGEM İzmir – EBİLTEM TTO

3    EGESYS – Ege Sistem Bilişim Hizmetleri Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi

4    İNOMER A.Ş.

5    Pera EEMEA Büyüme Hizmetleri A.Ş

6    TTGV

desteklenmeye uygun görüldü. İkinci çağrı sonucunda da aşağıdaki sekiz kuruluşun desteklenmesine karar verildi:

1     SEA Konsorsiyumu - Adana ÜSAM (Adana Teknoloji Transferi A.Ş.), Sabancı Üniversitesi (İnovent A.Ş.), Ege Üniversitesi (ideEGE – TGB A.Ş.) Ortaklığı

2     Birleşik Akıllar Teknoloji Yatırımları ve Danışmanlık A.Ş. (SmartsUnited)

3     Ege Sistem Bilişim Hizmetleri Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi

4     Gaziantep Üniversitesi Target Teknoloji Transfer Ofisi A.Ş.

5     MDA Teknoloji ve Yatırım Ticaret A.Ş.

6     ODTÜ Teknokent Yönetim A.Ş.

7     Pera EEMEA Büyüme Hizmetleri A.Ş.

8     SUM Koçluk Eğitim Danışmanlık A.Ş. (House of Human)

TÜBİTAK’ın ilk çağrıdan beklentisinin ülkemiz için bir model belirleyebilmek olduğu ifade edilmişti. Ancak, önemsiz gibi görünen ve mütevazı bir bütçeye sahip olacağı öngörülen bu çağrıya 30 başvuru gelmesi sanırım Bakanlığın konuya bakışını değiştirmesine neden oldu. Böylece, yetkililerin 5 yılda 25.000 KOBİ’ye mentorluk hizmeti verilmesi hedefine yönelik planlama yapılmasını istediklerini öğrendik. Bu oldukça iddialı bir hedef idi ve teknokratların açıklamaları sonucunda 3 yılda 5.000 KOBİ’ye destek verilmesinde uzlaşı sağlanması sevindirici oldu.

Ancak, öncelikli problem model belirlenmesi yerine mentor yetiştirilmesinde ve hizmet götürülmesinde ölçeklendirmeye dönüştü. Dolayısıyla, ilk çağrıdaki modellere ilişkin değerlendirmelerin sonucunu resmen öğrenemedik. Bence, daha da önemlisi bu kuruluşların deneyim paylaşımına ve ortak akıl üretmelerine de fırsat tanınmadan ikinci çağrıya çıkılması oldu.

Mentorluk çağrılarının ikisinde de Adana ÜSAM Genel Koordinatörü olarak söz konusu projelerin yürütücülüğünü yaptım ve mentorluk ekosisteminin oluşumunu, paydaşların bakış açılarını gözleme fırsatı buldum ve çok şey öğrendim. Adana ÜSAM’ın 1997 – 2000 arasındaki kuruluş dönemi dahil olmak üzere Şubat 2016’ya kadar öğretim üyeliğimin yanısıra Proje Yürütücüsü, Merkez Müdürü, Yönetim Kurulu Sanayi Temsilcisi, Yönetim Kurulu TÜBİTAK Temsilcisi, Merkez Genel Koordinatörü olarak Adana ÜSAM’da görev yapmış birisi olarak sanayi kuruluşları ile çalışmanın zorluklarını gözlemiştim. İşletmelerin sahiplerine ve/veya tepe yöneticilerine Ar-Ge ve İnovasyon kültürünü aşılamanın gerekliliğini de deneyimleyerek öğrenmiştim.

Ayrıca, ÜSİMP – Üniversite Sanayi İşbirliği Merkezleri Platformu olarak da mentorluk sürecinin oluşumuna katkı sağlamaya çalışıyorduk ve ben de ÜSİMP adına bu süreci gözleme ve fikir paylaşımında bulunma imkanını buldum. ÜSİMP olarak, ülkemiz ekosistemine yaptığımız en önemli katkı sanırım yabancı ülkelerden ilgili uzmanların bulunması, davet edilmesi ve bilgi paylaşımında bulunmalarının sağlanması konusunda oldu. Yurt dışından davet edilen uzmanlar Avrupa’daki deneyimlerini hem genel katılıma açık toplantılarda paylaştılar hem de model oluşturma çalışmalarına katkı sağlamak amacıyla arama toplantılarına katıldılar.

·      Kasım 2015’te Finlandiya “Goverment ICT Centre – Valtori” Yönetim Kurulu Üyesi Prof. Dr. Helena Forsman uzman olarak davet edildi. 5 Kasım 2015 tarihinde Gazi Üniversitesi Teknokent ev sahipliğinde yapılan genel katılıma açık Türkı̇ye’de Mentorluk Mekanı̇zması ve Uygulaması Çalıştayı I toplantısında Prof. Forsman deneyimlerini paylaştı ve ardından katılımcılarla bir arama oturumu yapıldı. 6 Kasım 2015 tarihinde de Ankara Sanayi Odası ev sahipliğinde TÜBİTAK – TEYDEB uzmanları ile bir odak grup toplantısı yapıldı.

·       Ocak 2016’da, AB Komisyonunun KOBİ’ler İçin Sektör Koçluğu ve Destekleri Ajansı Müdürü Pierre Roubaud ile AB Komisyonuna KAM (Key Account Manager) – COACH sistemini kurgulayan ve uygulayan PLATINN Şirketi Kurucusu ve Direktörü Christoph Meier birlikte davet edildi. 28 Ocak 2016 tarihinde TÜBİTAK ile işbirliği içinde Türkı̇ye’de Mentorluk Mekanı̇zması ve Uygulaması Çalıştayı II TÜBİTAK’ın Prof. Dr. Mustafa İNAN Salonunda genel katılıma açık olarak yapıldı. Toplantıda TÜBİTAK ve ÜSİMP tarafından mentorluk sistemine bakışların açıklanmasından sonra uzman konuklar deneyimlerini paylaştılar. 29 Ocak 2016 tarihinde de uzman konuklar ile TÜBİTAK – TEYDEB ve ÜSİMP yetkilileri birlikte bir arama toplantısı oturumu gerçekleştirdi.

Hangi İşletmeler Katma Değeri Yüksek Ürün/Hizmet Yaratabilir?

Bir işletmenin yüksek katma değerli ürün üretebilmesi için sahip olması gereken belirli özellikler var mıdır? Örneğin;

*  Beyaz yakalı çalışanların mavi yakalı çalışanlara oranı

*  KOSGEB, TEYDEB,… desteğiyle yapmış olduğu proje sayısı

*  Bu projelerde kaç öğretim üyesiyle ortak çalıştığı

*  Projelerin bütçelerinin içindeki üniversite payının oranı

*  Patentlenmiş buluş sayısı

*  Ar-Ge Birimi/Merkezi olması

*  Ar-Ge harcamalarının toplam ciroya oranı

Bu ve benzeri oranlar/sayılar için genel eşik değerlerden bahsedilebilir mi? Yoksa her işletme için farklı değerler mi düşünülmelidir? Bir işletme, bunlardan kaç tane kriteri karşılayacak durumda olmalı ki katma değeri yüksek ürün üretebilsin? Buradaki kriterlere daha bir çok başka kriter de eklenebilir. Ayrıca, kimi işletmede herhangi bir parametre değeri için “1” çok iyi olarak değerlendirilirken bir başka işletmede “10” değeri yetersiz görülebilir.

Çelişki gibi görünse de aslında çelişkili bir durum yoktur. Çünkü bunlar ve bunlar gibi tanımlanacak diğer ölçütler işletmenin “değer zincirindeki” belirli noktalar hakkında bilgiler verecektir ve bunlar tek başına hiç bir anlam taşımazlar. Çünkü işletmenin üreteceği ürün için “katma değeri yüksek” tanımı mutlak değildir, görecelidir. İşletmenin tek başına ne yaptığı değil ancak rakiplerine kıyasla ne durumda olduğu veya ürününün piyasadaki benzer ürünlere göre ne kadar işlevsel, ne kadar ucuz, ne kadar kaliteli,… olduğu önemlidir. Rekabet gücünün belirleyicisi, bu alandaki teknolojik üstünlüğü ve onun sürdürülebilirliği olacaktır.

TÜBİTAK’ın 2013 yılında, KOBİ’lere yönelik Mentorluk Destek Programını başlatırken ortaya koyduğu “ülkemizin orta gelir tuzağından sıyrılmasına ve katma değeri yüksek ürün/hizmetlerin artmasına katkı sağlamak” hedefi; kamu tarafından kurgulanan ve çeşitliliği giderek artan birçok hibe destek programında da bulunmakta. Gerek resmi verilerden gerek kendi gözlemlerimden söyleyebilirim ki; sanayi kuruluşları bu hibe desteklerden yeterince yararlanmıyor. Öyleyse, bu programlarla erişilemeyen bu hedefe mentorluk hizmeti ile nasıl erişilecek?

Mevcut destek programlarının tamamı, sanayinin spesifik bir sorunun çözümüne yönelik kolaylaştırıcı mekanizmalar içermektedir. İşletmenin özel bir sorunu veya ihtiyacı için konunun uzmanı öğretim üyeleriyle eşleşmelerini sağlayan hatta zorlayan hibe destek başvuru süreçlerini içerecek şekilde maddi destek sağlayan araçlardır. Firmaların sorunlarının çözümüne yönelik maddi destekler vermenin yeterli olacağı düşünülmektedir. Halbuki, hangi tür işletme olursa, orada bir değer zinciri yönetilmektedir ve bilinen sözdür: “Bir zincir ancak en zayıf halkası kadar kuvvetlidir”.

Mentorluk Hizmetinin Sanayi Kuruluşlarımıza Desteği – Yüksek Katma Değerli Ürünlerin Üretiminde

Firma kendi değer zincirindeki her halkanın önemli olduğunu kavrayamazsa, ancak karşılaştığı acil zorlukları aşabilmek amacıyla çözüm arar. Gerçekte o sorunun zincirin başka bir halkasındaki bozukluktan kaynaklanmış olabileceğini de düşünmez. İşletmenin sadece kendince “acil” sorunu için kamu desteklerinden yararlanmayı üniversiteden destek almayı göze alması kaza geçiren bir insanın hastanenin acil servisine gitmesine benzer. Acil servisler hastanelerin en çok hasta kaybı yaşanan birimleridir ve sadece bu nedenle hastaneye giden insanlar tekrar kaza geçirene kadar da hastaneye bir daha gitmezler. O nedenle, işletmelere verilecek olan destekler acil servis doktorluğu gibi olmamalıdır.  İşte mentorluk bu noktada devreye girmektedir.

KOBİ’lere kendi değer zincirleri içindeki bütün halkaların bu süreçte önemli ve etkili olduğunu anlatabilmek şarttır. Diğer destek mekanizmalarına kıyasla mentorluk programıyla fark yaratılabilmesi için firmalara bu farkındalık kazandırılabilmelidir. Böylece, firma da kendisine bir bütün olarak bakmaya başlayacak ve öncelik sırasına göre bunları iyileştirmeye çalışacaktır. İşte bu aşamadan sonra kamu hibe desteklerinden hangisi koşulları itibariyle işletmeye uygun ise onu kullanabilir. Bu süreç firmanın aynı zamanda Ar-Ge ve İnovasyon farkındalığını da artıracaktır. Ar-Ge ve İnovasyon yeteneği ölçülebilir bir kavramdır ve eğer firmada “öz değerlendirme kültürü” oluşturulabilirse belirli zaman aralıklarında kendi gelişim düzeylerini de takip edebilirler.

İşletmelerde bu farkındalığı yaratacak kültürü oluşturacak kişi mentor olmalıdır. Mentorlar, farklı araçlar kullanarak, işletmeye bir bütün olarak bakabilmeli ve iyileştirilebilecek alanları saptayabilmelidir. Bir mentorun, doğal olarak, mesleki kariyeri boyunca belirli bir alanda uzmanlaşmış olması beklenir. Hangi sektörde veya hangi alanda uzmanlığa sahip olduğu önemli değildir; ancak işletmelerde teknik veya idari deneyime sahip olması gerekir. Bu tanıma göre, herhangi bir alanda “danışmanlık ve/veya koçluk ve/veya eğitmenlik ve/veya ...” yapabilecek uzmanlığa sahip kişiler mentorluk yapabilir eğer işletme kültürüne de sahip iseler. Dolayısıyla, mentorluğun eğitim ile öğretilebilecek bir şey olmadığını kişilikleri itibariyle mentorluk yapabilecek veya yapamayacak uzmanlar olduğunu düşünüyorum.



[ Yorum Ekle ]    [ Yorumları Oku (2) ]    [ Yazıyı Öner ]    [ ^ Başa Dön ]    [ Yazdır ]




  • HADİ LAN! SANA MI SORUCAM...
    30/09/2017
    Sağlık Bakanı açık oy kullandı Uyarılara sert tepki gösterdi KÜFÜR ETTİ...Anayasa >>

  • BUNU KİM KONUŞTURUYOR?
    17/07/2017
    SUÇ ÖRGÜTÜ LİDERİ OLDUĞU AÇIKÇA BİLİNEN, GAZETE HABERİNDE DAHİ ÖYLE BİLDİRİLEN BUNA KİM,>>

  • CHP'Lİ VEKİL HAKKINDA 'LAİKLİK BİLDİRİSİ' DAĞITTIĞI GEREKÇESİYLE FEZLEKE
    05/07/2017
    CHP Mersin Milletvekili Aytuğ Atıcı hakkında, geçen yıl dağıttığı "Laikliği Kazanacağız">>

  • YALLAH ARABİSTAN'A
    01/07/2017
    http://www.hurriyet.com.tr/yazarlar/ahmet-hakan/ulkedeki-adaletsizligin-nedenini-acikliyor>>

  • AKP Yöneticisinden Kılıçdaroğlu'na Tekbirli Ölüm Tehdidi
    22.06.2017
    İzmir Karabağlar Belediyesi AKP'li meclis üyesi Emrullah Kavuz, bir video yayınlayarak,>>

  • UYUŞTURUCU SATICISI DİYE HEMEN DAMGALADILAR...
    23/06/2017
    Uyuşturucu satıcısı olduğu iddiasıyla gözaltına alınan 'Enayi' dövmeli adam konuştu. >>

  • ADANA EMNİYET MÜDÜRLÜĞÜ, ŞEHRİN SOKAKLARINDAKİ AKSİYONU EKRANLARA TAŞIYOR: ''MOBESE 01'' YAKINDA NETFLİX'DE...
    19/06/2017
    Aksiyon ve macera dolu sokaklarıyla ünlü Adana'da Emniyet Müdürlüğü önemli bir projeye>>

  • DİYANETTEN "Haram yolla elde edilen kazançla yapılan hac geçerli midir" SORUSUNA ŞAŞIRTAN CEVAP
    02 Haziran 2017 Cuma
    Aşağıda ayrıntılarını okuyacağınız haber benim açımdan çok aydınlatıcı oldu. Diyanet>>

  • ÇAY ÜRETCİSİ KENDİ ÇAYLAĞINDA İŞÇİ HALİNE GELDİ
    14/05/2017
    TÜRKİYE CUMHURİYETİ DEVLETİNDE      AFYONU YASAKLATTILAR >>

Devam >>